معماری که میخواهد التیام بخشد؛ به بهانه سخنرانی Ted Talk مایکل مورفی، معمار یادبود ملی عدالت و صلح در آلاباما
نسترن کیوانپور – وقتی یک معمار تصمیم میگیرد بهجای ساختن بناهایی برای تماشا، فضایی برای تأمل، درد، و شاید التیام طراحی کند، نتیجهاش بنایی است مثل آنچه “مایکل مورفی” در مونتگومری آلاباما خلق کرده است: ستونهایی که از سقف آویزاناند و یادآور بدنهاییاند که زمانی به دار کشیده شدند.
در سخنرانی پرمخاطب خود در TED، مایکل مورفی از معماریای گفت که «ساخته شده برای التیام». پروژهای که فقط سازه نیست؛ خودِ تاریخ است، مجسم شده در فضا.
در قلب مونتگومری؛ پایتخت سابق بردهداری آمریکا، بنایی ایستاده که یادآور یکی از تاریکترین فصول تاریخ ایالات متحده است: لینچکردن* (lynching)؛ اعدامهای خیابانی و نژادپرستانهای که قرنها در سکوت گذشتهاند.
بنای «یادبود ملی صلح و عدالت» (National Memorial for Peace and Justice) توسط گروه MASS Design Group به رهبری مایکل مورفی طراحی شد. مورفی، معمار و فعال اجتماعی، با ترکیب هنر، معماری و حقیقت تاریخی، فضایی ساخته که بازدیدکننده را وادار میکند به جای آنکه از معماری فاصله بگیرد، با آن مواجه شود، درون آن قدم بزند، و در برابرش پاسخگو باشد.
ستونهایی که نفس میگیرند
در این یادبود، بیش از ۸۰۰ ستون فولادی Corten از سقف آویزاناند. هر ستون نمایندهی یک شهرستان آمریکاست که در آن حداقل یک مورد لینچ کردن مستند شده. این ستونها نه روی زمین ایستادهاند، نه شبیه تندیسهای افتخارند؛ آنها از بالا آویزان شدهاند؛ در قالبِ استعارهای دردناک از گذشتهی خشن ایالات متحده.
بازدیدکننده در آغاز مسیر، در ارتفاعی همسطح با این ستونها قدم میزند، اما هرچه پیش میرود، زمین زیر پایش پایین میرود و ستونها بالاتر میروند… تا جایی که مثل بدنهایی بر فراز او آویخته میشوند. این معماری، نه با فرم بلکه با حس کار میکند: حس ناامنی، گناه، بیعدالتی، و تاریخ ناتمام.
ستونهای زنگزده، نه بهخاطر بیتوجهی، که به خواست معمار، با فولاد زندهای ساخته شدهاند که در برابر زمان تغییر رنگ میدهد؛ تا زخمها محو نشوند، بلکه دیده شوند.
مایکل مورفی کیست؟
مایکل مورفی؛ معمار آمریکایی و مؤسس گروه MASS Design Group، معماری را ابزار عدالت میداند. از بیمارستانهای رواندرمانی در رواندا تا یادبودهای نژادی در آمریکا، پروژههای او همیشه با یک سوال آغاز میشوند: «این فضا چگونه میتواند درد را کمتر کند؟»
در سخنرانی تدتاک خود در سال ۲۰۱۶ با عنوان “Architecture that’s built to heal”، مورفی تأکید میکند که معماری فقط در خدمت زیبایی یا کاربرد نیست؛ بلکه میتواند فضای گفتوگو، بازاندیشی، و التیام شود.
سکوتی که فریاد میزند
در دورانی که یادبودها معمولاً بهعنوان نقطه پایان تاریخ عمل میکنند، بنای مایکل مورفی یادآوری است که برخی زخمها هنوز بازند، برخی صداها هنوز شنیده نشدهاند. او در میان فلز، زمان، و فضا، یادبودی برای شرم، حقیقت و امید ساخته است.
و شاید مهمتر از همه، ستونهایی که هنوز بیرون از ساختمان اصلی در زمین چیده شدهاند، منتظرند تا هر جامعهای که بخواهد، یکی را بپذیرد، به گذشته خود اعتراف کند، و آن را به رسمیت بشناسد.
در جهانی که هنوز با زخم تبعیض، جنگ، و نابرابری مواجه است، معماریای که بهجای چشم، با قلب مخاطب سخن میگوید، بیش از هر زمان دیگر ضروری است.
