نسترن کیوانپور – صبح زود است و «ماریا گونزالس»، ساکن محلهای قدیمی در توسان، روی پشتبام خانهاش ایستاده و به بشکههای جمعآوری آب بارانش نگاه میکند. این بشکهها به سیستم لولهکشی دقیقی متصلاند که هر قطره باران را به مخازن زیرزمینی هدایت میکند. او میگوید: “اینجا باران مثل یک مهمان کمیاب است. ما یاد گرفتهایم هر قطرهاش را مثل گنج نگه داریم.”
در توسان، جمعآوری آب باران نه فقط یک انتخاب زیستمحیطی، بلکه بخشی از فرهنگ زندگی شده است. بر اساس گزارش اداره آب توسان، تا پایان سال ۲۰۲۳ بیش از ۳۰ درصد خانهها به سیستمهای برداشت آب باران مجهز شدهاند. این روند از سنتهای بومیان هوهوکام الهام گرفته است؛ مردمانی که قرنها پیش قناتهایی برای مهار منابع محدود آب حفر میکردند.
شهر اسفنجی در دل کویر: خیابانهایی که آب را مینوشند
اما نوآوری در توسان تنها به خانهها محدود نمیشود. خیابانهای این شهر بازطراحی شدهاند تا مانند اسفنج، آب باران را جذب کرده و به جای هدررفت، آن را به سفرههای زیرزمینی بازگردانند. در مرکز شهر، پیادهروهای نفوذپذیر، باغچههای بارانی (Rain Gardens)، و کانالهای باز برای هدایت روانابهای سطحی، ترکیبی از منظر شهری و زیرساخت سبز پدید آوردهاند.
دکتر جان اسمیت، متخصص شهرسازی پایدار در دانشگاه آریزونا، میگوید: “توسان نمونهای استثنایی از تلفیق سنت و فناوری است. ما از مهارتهای باستانی الهام گرفتیم و آنها را با نوآوری مدرن پیوند زدیم”.
پروژهی “خیابانهای سبز” که در سال ۲۰۱۸ آغاز شد، تا سال ۲۰۲۳ موفق شده است بیش از ۱۵ میلیون گالن آب باران را بهصورت طبیعی به منابع زیرزمینی بازگرداند.
بازیافت آب؛ چرخهای برای زندگی دوباره
در بخشهایی از شهر، مجتمعهای مسکونی پیشرفته مانند «سونوران ویستا» با سیستمهای بازیافت آب خاکستری تجهیز شدهاند. این سیستمها آب مصرفشدهی سینکها و دوشها را تصفیه کرده و برای آبیاری فضای سبز یا فلاش توالتها استفاده میکنند. همین ابتکار به کاهش ۲۰ درصدی مصرف آب در برخی محلهها منجر شده است.
سارا تامپسون، معمار پروژه، توضیح میدهد: “ما در توسان یاد گرفتهایم که با طبیعت سازگار شویم، نه اینکه بر آن غلبه کنیم. هر ساختمان باید یک اکوسیستم زنده باشد.”
معماری توسان بهسمت طراحیهای بیوکلیماتیک و بامهای سبز حرکت کرده است؛ راهکاری برای تعدیل دمای ساختمانها، کاهش مصرف انرژی و بهرهبرداری هوشمندانه از آب باران.
یادگیری از دل کویر: آموزش، فرهنگ، مشارکت
داستان توسان فقط درباره تکنولوژی نیست، بلکه درباره فرهنگسازی و آموزش عمومی است. شهرداری با همکاری نهادهای مدنی، کارگاههای آموزشی، برنامههای درسی برای مدارس، و تشویق به مشارکت محلی را در دستور کار قرار داده است.
در سال ۲۰۲۲، این شهر به پاس اقدامات نوآورانهاش در حوزهی پایداری آبی، جایزهی «شهر پایدار» را از انجمن شهرهای سبز آمریکا دریافت کرد.
افقهای آینده: یک دعوت جهانی
با وجود این موفقیتها، توسان هنوز در برابر چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، و گرمای فزاینده ایستاده است. اما تجربیات این شهر نشان میدهد که حتی در سختترین اقلیمها، میتوان شهری ساخت که نهتنها زنده بماند، بلکه شکوفا شود.
در غروب یک روز داغ، وقتی آسمان توسان نارنجی میشود، ماریا گونزالس به باغچهی کوچک اما سبزش نگاه میکند؛ باغچهای که با آب باران زنده مانده است. او لبخند میزند و میگوید: “اینجا یاد گرفتیم که آب فقط یک منبع نیست؛ یک مسئولیت است.”
شاید زمان آن رسیده که دیگر شهرهای جهان، از دل کویرهای خشک آریزونا الهام بگیرند.
