نسترن کیوانپور – شهرک مسقط در اقلیم گرم و خشک عمان واقع شده و با میانگین دمای سالانه بیش از ۳۰ درجه و بارندگی ناچیز، نمونهای برجسته از معماری پایدار در شرایط اقلیمی سخت محسوب میشود.
مسقط؛ نگینی در دل بیابان عمان
این مجموعه با هدف کاهش مصرف آب و بهبود کیفیت زندگی طراحی شده است. از جمله ویژگیهای برجسته آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
فناوریهای پیشرفته آبیاری قطرهای
سیستمهای جمعآوری و بازیافت آب باران
کاربرد گیاهان مقاوم به خشکی در فضای سبز
استفاده از سایهبانها و طراحی اقلیمی ساختمانها برای کاهش تابش مستقیم خورشید و بهرهبرداری از تهویه طبیعی
به گزارش Sustainable Cities Reports 2024، این رویکرد تلفیقی از طراحی بومی و فناوریهای نوین موجب کاهش چشمگیر مصرف انرژی و آب شده است. همچنین سیستمهای هوشمند مدیریت آب، مصرف را بهطور دقیق کنترل کرده و از هدررفت جلوگیری میکنند، چالشی حیاتی در مناطق کمآب.
مدیر پروژه در مصاحبه با نشریه معماری پایدار میگوید: «شهرک مسقط الگویی موفق از توسعه پایدار در اقلیم خشک است که میتواند الهامبخش سایر مناطق جهان باشد.»
دره مرگ؛ زیستن در سختترین نقطه آمریکا
دره مرگ کالیفرنیا، یکی از گرمترین و خشکترین مناطق جهان با دمایی بالاتر از ۵۰ درجه سانتیگراد، در نگاه اول جایی غیرقابل سکونت مینماید. با این حال، پروژههایی در این منطقه اجرا شدهاند که نشان میدهند توسعه پایدار حتی در چنین شرایطی نیز امکانپذیر است.
ویژگیهای کلیدی این پروژهها عبارتاند از:
استفاده از مصالح بومی برای حفظ دمای داخلی ساختمان
طراحی اقلیمی با تأکید بر تهویه طبیعی، سایهسازی، و دیوارهای ضخیم برای عایقبندی حرارتی
بهرهبرداری از سیستمهای بازیافت آب و استفاده مجدد از آب خاکستری
به گزارش US Green Building Council, 2023، این تدابیر مصرف انرژی را به حداقل رسانده و نیاز آبی پروژهها را بهشکل پایداری تأمین کردهاند.
یکی از معماران در گفتوگو با Architectural Digest در این خصوص گفته است: «با طراحی اقلیمی و فناوریهای نو، تعادلی میان آسایش انسانی و حفاظت از طبیعت ایجاد کردهایم.»
همراستا با این تلاشها، توسعه به گونهای صورت گرفته که کمترین آسیب را به اکوسیستم منطقه وارد کند و زندگی گردشگران و ساکنان در هماهنگی با طبیعت پیش رود.
در کشوری مانند ایران که بخش بزرگی از آن در اقلیم گرم و خشک قرار دارد، تجربههای موفقی مانند شهرک مسقط و پروژههای دره مرگ میتوانند سرمشقی ارزشمند برای برنامهریزان و طراحان شهری باشند.
اما نکته کلیدی، تلفیق دانش بومی با فناوریهای مدرن و در نظر گرفتن فرهنگ و سبک زندگی مردم است؛ عنصری که میتواند موفقیت پروژهها را نهفقط در بُعد زیستمحیطی، بلکه در بُعد اجتماعی نیز تضمین کند.
این نمونهها پیام روشنی دارند: بیابانها و مناطق خشک نه محلی برای ترک، بلکه بستری برای نوآوری، سازگاری و زندگی پایدارند. چالش گرما و کمآبی، نیازمند نگاه نو و بهرهگیری از ترکیب دانش، تجربه و فناوری است. راه نجات، نه در مهاجرت و خالیشدن سرزمین، بلکه در بازآفرینی آن از دل خود طبیعت است.
